Peptiden op TikTok: wat er klopt en wat niet

Zoek op sociale media naar peptiden en je krijgt binnen een paar swipes drie soorten video’s te zien. Een skincare-account dat een serum met peptiden bespreekt. Iemand die vertelt over een collageensupplement in de ochtendkoffie. En een video met een flesje, een spuit en een verhaal over gewichtsverlies of herstel.

Die drie video’s gaan over drie volstrekt verschillende producten, met een volstrekt verschillende juridische status en een volstrekt verschillend risicoprofiel. Toch valt in alle drie hetzelfde woord. Dat is precies waar het misgaat.

Waarom peptiden zo groot zijn geworden

Het woord “peptide” heeft een aantal eigenschappen die goed werken op sociale media. Het klinkt wetenschappelijk zonder onbereikbaar te zijn. Het is geen merknaam, dus het voelt niet als reclame. En het dekt zo’n brede lading dat vrijwel elke claim er wel ergens onder past.

Daar kwam een tijdsfactor bij. De enorme publieke aandacht voor GLP-1-middelen als semaglutide en tirzepatide maakte een breed publiek bekend met het idee dat een injecteerbare stof het lichaamsgewicht ingrijpend kan veranderen. Tegelijk waren die geregistreerde middelen schaars, duur en niet altijd vergoed. Dat schept ruimte voor alternatieve routes, en die routes hebben een woord nodig dat niet direct als medicijn klinkt.

Technisch gezien is een peptide overigens niets meer dan een korte keten van aminozuren. Insuline is een peptide. Collageenhydrolysaat bestaat uit peptiden. Het woord zegt op zichzelf net zo weinig over veiligheid of werking als het woord “molecuul”. Dat maakt het bruikbaar als marketingterm en nutteloos als kwaliteitsaanduiding.

Categorie 1: cosmetische peptiden

De peptiden die in gezichtscrèmes en serums zitten, zijn gewoon legaal verkrijgbaar. Ze vallen onder de Europese cosmeticaverordening, die eisen stelt aan de samenstelling, de veiligheidsbeoordeling en de etikettering van cosmetische producten.

Wat mag zo’n product beloven? Cosmetica mag claims maken over het uiterlijk en het oppervlak van de huid: hydratatie, gladheid, het optisch verminderen van fijne lijntjes. Wat cosmetica niet mag, is claimen dat het product een aandoening behandelt of de fysiologie structureel verandert. Zodra dat gebeurt, verschuift het product richting het geneesmiddelenregime.

De realistische verwachting is navenant. Cosmetische peptiden werken op de huidbarrière en op het oppervlakkige uiterlijk. De effecten die in onderzoek worden gerapporteerd zijn doorgaans bescheiden en zichtbaar op de termijn van weken tot maanden. Dat is geen reden om het af te doen als onzin, maar het is wel iets anders dan wat de meest enthousiaste video’s suggereren.

Het veiligheidsprofiel is bovendien totaal anders dan bij de derde categorie. Er wordt niets in de bloedbaan gebracht, de fabrikant is aanspreekbaar, en er is een toezichtsysteem dat producten van de markt kan halen.

Categorie 2: collageenpeptiden

Collageenpeptiden, ook wel collageenhydrolysaat, zijn afgebroken stukjes collageen die als voedingssupplement worden verkocht. Ook die zijn legaal. Ze vallen onder de levensmiddelenwetgeving en niet onder de geneesmiddelenwet.

Dat betekent tegelijk dat er strenge grenzen zitten aan wat erover gezegd mag worden. Een levensmiddel mag alleen gezondheidsclaims voeren die Europees zijn toegelaten, en medische claims zijn bij levensmiddelen absoluut verboden. Een supplement mag dus niet zeggen dat het artrose behandelt, ook niet in bedekte termen of via een influencer die door de fabrikant wordt betaald.

Over de vraag wat collageenpeptiden feitelijk doen, is het beeld genuanceerder dan de marketing suggereert. We hebben dat apart uitgewerkt in ons artikel over wat het onderzoek naar collageenpeptiden laat zien en op de pagina over collageenpeptiden. De korte versie: er is onderzoek dat effecten laat zien, er is onderzoek dat dat niet doet, en een aanzienlijk deel van de studies is gefinancierd door partijen met een commercieel belang.

Wat hier vooral telt: het risico is beperkt en de wettelijke kaders zijn duidelijk. Dit is de categorie waar de discussie gaat over de vraag of je waar voor je geld krijgt, niet over de vraag of je iets gevaarlijks in je lichaam brengt.

Categorie 3: injecteerbare, niet-geregistreerde peptiden

De derde categorie is fundamenteel anders. Het gaat om poeders in injectieflacons die via webshops worden verkocht, meestal met de aanduiding dat ze uitsluitend voor onderzoeksdoeleinden zijn. Stoffen als retatrutide vallen hieronder.

Deze producten hebben geen handelsvergunning. Daarmee is het aanbieden, verkopen en leveren ervan verboden onder de Geneesmiddelenwet. De disclaimer over onderzoeksdoeleinden verandert daar niets aan, zoals we uitleggen in ons artikel over die constructie.

Het praktische verschil met de eerste twee categorieën is groter dan het juridische. Bij cosmetica en supplementen is er een fabrikant met een adres, een toezichthouder met bevoegdheden en een aansprakelijkheidsketen. Bij deze producten is dat er niet. Toen onderzoeksprogramma Pointer vijf van deze producten liet analyseren door het LUMC, bleken alle vijf overgedoseerd, tot veertien keer de bestelde hoeveelheid, en bevatten er drie onbekende verontreinigingen.

Wat er over stoffen uit deze categorie bekend is uit het gepubliceerde onderzoek, staat in onze stofprofielen, waaronder de pagina over retatrutide.

Wat er klopt aan de hype

Het zou oneerlijk zijn om te doen alsof er niets van klopt. Er is echt iets aan de hand in de peptidewetenschap. Er zitten meerdere peptide-geneesmiddelen in vergevorderde klinische ontwikkeling, en de GLP-1-klasse heeft laten zien dat een peptide een aandoening ingrijpend kan beïnvloeden.

Wat er ook klopt, is dat de reguliere route voor veel mensen frustrerend is. Wachtlijsten, vergoedingsdiscussies en beperkte behandelopties zijn reële problemen. Die frustratie verzinnen mensen niet.

Wat er niet klopt

Wat niet klopt, is de overstap van “onderzoek naar deze stof is veelbelovend” naar “dit poeder uit deze webshop is die stof”. Dat is de stap waar alle risico zit, en het is precies de stap die in korte video’s nooit wordt gemaakt maar wel wordt gesuggereerd.

Wat ook niet klopt, is de suggestie dat het één categorie is. Een serum met peptiden en een injectieflacon van onbekende herkomst hebben alleen een woord gemeen.

En wat evenmin klopt, is dat de afwezigheid van zichtbare problemen iets bewijst. De meeste video’s laten iemand zien die zich prima voelt. Dat is geen selectie op basis van uitkomst, en het is bovendien geen medium waarop mensen graag laten zien dat iets misging.

Meer over waar het concreet misgaat, staat op onze pagina over risico’s van online gekochte peptiden.