"Uitsluitend voor onderzoeksdoeleinden": waarom die disclaimer juridisch niets oplost

Wie een Nederlandse peptide-webshop bezoekt, komt vrijwel altijd dezelfde zin tegen, ergens in kleine letters onder de productfoto of in de algemene voorwaarden: uitsluitend bestemd voor laboratoriumonderzoek, niet voor menselijke of dierlijke consumptie.

Die formulering is niet toevallig. Ze is bedoeld om de indruk te wekken dat het product buiten de geneesmiddelenwetgeving valt, en daarmee buiten het bereik van de toezichthouder. In werkelijkheid werkt het juridisch precies andersom. In het afgelopen jaar hebben autoriteiten in Nederland, Oostenrijk, Zwitserland en de Verenigde Staten daar los van elkaar uitspraken over gedaan, en die wijzen allemaal dezelfde kant op.

Wat de Nederlandse inspectie zegt

Een woordvoerder van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd formuleerde het zonder omhaal: “Het aanbieden van geneesmiddelen zonder handelsvergunning, ook met termen als ‘voor onderzoeksdoeleinden’, is illegaal.”

Daarmee is de kern gegeven. De vraag of iets een geneesmiddel is, wordt niet beantwoord door de verkoper, maar door de wet. De disclaimer is een mededeling van de aanbieder over zijn eigen bedoelingen. Die mededeling heeft geen invloed op de juridische kwalificatie van het product.

Hoe de kwalificatie wél tot stand komt

De Geneesmiddelenwet kent twee ingangen om te bepalen of een product een geneesmiddel is. De eerste is het aandieningscriterium: een product is een geneesmiddel als het wordt gepresenteerd als middel om een ziekte te genezen, te verlichten of te voorkomen. De tweede is het toedieningscriterium: een product is ook een geneesmiddel als het bij mensen wordt gebruikt om fysiologische functies te beïnvloeden door een farmacologische, immunologische of metabole werking.

Bij die beoordeling kijkt de toezichthouder naar de objectieve bestemming van het product. Dat is een breed begrip dat het geheel van omstandigheden omvat, niet alleen de tekst op het etiket. In de praktijk gaat het onder meer om:

• De presentatie. Wordt het product aangeprezen met termen als afvallen, spiergroei, herstel of anti-aging? Staan er voor-en-na-foto’s bij, of gebruikerservaringen?
• De verpakking en vorm. Een injectieflacon met een rubberen stop, geleverd in een dosering die overeenkomt met een therapeutische hoeveelheid, is geen laboratoriumverpakking.
• De doelgroep. Richt de site zich op onderzoekers en instellingen, of op particulieren? Vraagt de verkoper naar een instellingsnaam, of alleen naar een thuisadres?
• Het distributiekanaal. Wordt er geleverd aan laboratoria met een inkoopproces, of via iDEAL en een pakketdienst aan consumenten?
• De context van het aanbod. Verkoopt dezelfde shop ook injectiespuiten, naalden, bacteriostatisch water, doseringscalculators en alcoholdoekjes?

Dat laatste is vaak doorslaggevend. Een echt laboratorium heeft die spullen al. Een webshop die ze in hetzelfde winkelwagentje aanbiedt, laat daarmee zien waar het product feitelijk voor bedoeld is.

Bij twijfel wint het geneesmiddelenregime

Er is nog een bepaling die de constructie definitief onderuithaalt. Artikel 2, tweede lid, van Richtlijn 2001/83/EG regelt wat er gebeurt als een product onder meerdere regelingen zou kunnen vallen: in geval van twijfel, waarbij een product gelet op al zijn kenmerken zowel onder de definitie van geneesmiddel als onder de definitie van een product dat door andere Europese wetgeving wordt bestreken kan vallen, zijn de bepalingen van de geneesmiddelenrichtlijn van toepassing.

Dat is een bewuste keuze van de Europese wetgever. Twijfel valt uit in het voordeel van het strengste regime, omdat de bescherming van de volksgezondheid voorgaat op de vrijheid van producenten om hun product zelf te labelen. Voor de aanbieder betekent het dat de disclaimer op zijn best twijfel zaait, en dat die twijfel juridisch tegen hem werkt in plaats van vóór hem.

Meer over de opbouw van dit stelsel staat op onze pagina over de wetgeving rond peptiden.

Oostenrijk: “reine Schutzbehauptung”

Het Oostenrijkse Bundesamt für Sicherheit im Gesundheitswesen (BASG) noemde de constructie op 27 mei 2026 met zoveel woorden een “reine Schutzbehauptung”: een loutere beschermingsbewering. Dat is in het Duitse en Oostenrijkse recht een gevestigde term voor een verklaring die alleen wordt afgelegd om aansprakelijkheid af te wenden, zonder dat ze de werkelijkheid weergeeft.

Dat het toezichthouders zijn die deze term gebruiken, is veelzeggend. Het gaat niet om een grijs gebied waarin de uitleg nog moet worden bepaald, maar om een formulering die de autoriteit ronduit als voorwendsel bestempelt.

Zwitserland: de meeste zendingen worden vastgehouden

Swissmedic voerde op 22 juni 2026 de actie “Peptide 2026” uit, gericht op postzendingen met peptiden. Van de 46 gecontroleerde zendingen werden er 23 vastgehouden, dus precies de helft.

Dat cijfer geeft een indruk van wat er praktisch gebeurt met een bestelling. Een pakket dat wordt tegengehouden, wordt niet bezorgd. De koper is zijn geld kwijt, heeft geen product, en heeft bovendien een registratie op zijn naam bij de douane of de toezichthouder.

Bij grensoverschrijdende bestellingen gelden overigens niet alleen de regels van het land van verzending, maar ook die van het land van bestemming. Een aanbieder die in zijn eigen jurisdictie ongemoeid wordt gelaten, biedt daarmee geen enkele bescherming aan de ontvanger.

Verenigde Staten: ruim vijftig waarschuwingsbrieven

Op 9 september 2025 stuurde de Amerikaanse Food and Drug Administration ruim vijftig waarschuwingsbrieven, gericht aan zowel compounding-apotheken die GLP-1-middelen bereidden als aan verkopers die peptiden onder de aanduiding “research use only” op de markt brachten.

Dat de FDA beide groepen in één actie aanschreef, is inhoudelijk het interessantst. Het laat zien dat de toezichthouder de RUO-verkoop niet als een aparte categorie beschouwt, maar als onderdeel van hetzelfde probleem: producten die feitelijk voor menselijk gebruik zijn bestemd en buiten het registratiestelsel om worden geleverd.

De Amerikaanse “research use only”-aanduiding is oorspronkelijk bedoeld voor reagentia en diagnostica die in een laboratoriumomgeving worden gebruikt en niet in mensen terechtkomen. Zodra een product langs die aanduiding aan particulieren wordt verkocht in een injecteerbare vorm, is de aanduiding geen classificatie meer maar een etiket zonder inhoud.

Wat dit betekent voor kopers

Er zijn twee misverstanden die door de disclaimer in stand worden gehouden.

Het eerste is dat de koper juridisch beschermd zou zijn omdat hij het product “voor onderzoek” heeft besteld. Dat is niet zo. De disclaimer is een bewering van de verkoper, geen contract met de overheid.

Het tweede misverstand is praktisch belangrijker. De disclaimer wordt door aanbieders soms gepresenteerd alsof hij een kwaliteitsniveau aangeeft, zoals “onderzoekskwaliteit” of “laboratoriumkwaliteit”. Die termen hebben geen gedefinieerde betekenis en zijn niet gekoppeld aan enige norm of controle. Het laboratoriumonderzoek dat Pointer liet uitvoeren bij het LUMC maakte dat concreet: alle vijf de geteste producten weken af van het etiket, en drie bevatten onbekende verontreinigingen.

De disclaimer verandert dus noch de juridische status, noch de kwaliteit. Het enige wat hij verandert, is de indruk die de website wekt. Achtergrond over wat er wél en niet legaal verkrijgbaar is, staat op onze pagina over peptiden kopen en in de stofprofielen.