Tirzepatide

Tirzepatide is samen met semaglutide het bekendste middel uit de golf nieuwe afslank- en diabetesmedicijnen. Het is een geregistreerd geneesmiddel: beoordeeld door het Europees Geneesmiddelenbureau, toegelaten door de Europese Commissie en in Nederland uitsluitend op recept verkrijgbaar.

Dat maakt tirzepatide iets anders dan de niet-geregistreerde stoffen die online als poeder circuleren. Tegelijk wordt de naam wél op diezelfde markt gebruikt, en dat is precies waar het verschil ertoe doet.

Wat is tirzepatide?

Tirzepatide is een synthetisch peptide van farmaceut Eli Lilly, tijdens de ontwikkeling aangeduid als LY3298176. Het onderscheidt zich doordat het op twee receptoren tegelijk aangrijpt:

• de GLP-1-receptor, dezelfde die semaglutide activeert
• de GIP-receptor, die reageert op een tweede darmhormoon dat bij de insulineafgifte betrokken is

Vandaar de aanduiding “dual agonist”. Het idee achter die combinatie is dat GIP en GLP-1 in het lichaam samenwerken bij de regulatie van bloedsuiker, eetlust en vetopslag, en dat het tegelijk activeren van beide routes een sterker effect geeft dan GLP-1 alleen. Hoe die twee signalen precies op elkaar inwerken, is nog niet volledig opgehelderd, ook niet in de wetenschappelijke literatuur.

In Europa is tirzepatide op de markt onder één merknaam: Mounjaro, met een handelsvergunning sinds september 2022. Die vergunning geldt zowel voor volwassenen met onvoldoende gereguleerde diabetes type 2 als voor gewichtsbeheersing bij obesitas of bij overgewicht met gewichtsgerelateerde aandoeningen, telkens naast een caloriebeperkt dieet en meer beweging.

In de Verenigde Staten is de stof in twee producten opgesplitst: Mounjaro voor diabetes type 2 en Zepbound voor gewichtsbeheersing. Beide namen duiken in Nederlandstalige discussies op, terwijl in Europa alleen Mounjaro daadwerkelijk als product bestaat.

Wat laat het onderzoek zien?

Tirzepatide is onderzocht in twee grote studieprogramma’s: SURPASS, gericht op diabetes type 2, en SURMOUNT, gericht op obesitas en overgewicht.

In het obesitasonderzoek verloren deelnemers zonder diabetes bij de hoogste doseringen gemiddeld ongeveer een vijfde van hun lichaamsgewicht over een behandelperiode van 72 weken. Dat is een groter effect dan wat in vergelijkbare studies met de eerdere GLP-1-middelen werd gerapporteerd, en het is de belangrijkste reden voor de aandacht rond dit middel.

Er is ook een direct vergelijkend onderzoek uitgevoerd tussen tirzepatide en semaglutide bij mensen met obesitas zonder diabetes. Daarin kwam de gemiddelde gewichtsafname uit op ongeveer 20 procent met tirzepatide tegenover ongeveer 14 procent met semaglutide. Bij dat cijfer horen twee kanttekeningen: het onderzoek werd uitgevoerd door de fabrikant van tirzepatide, en een gemiddelde zegt weinig over de individuele uitkomst, die tussen deelnemers sterk uiteenloopt.

In het diabetesprogramma werd gekeken naar de daling van het HbA1c, de maat voor de gemiddelde bloedsuiker over langere tijd, waarbij tirzepatide zowel tegen placebo als tegen actieve vergelijkingsmiddelen werd getest.

Wat in de online discussie meestal ontbreekt: al deze resultaten komen uit onderzoek onder medisch toezicht, met een vastgesteld ophoogschema, gecontroleerd geproduceerde stof en periodieke controles. En net als bij andere middelen uit deze klasse laat vervolgonderzoek zien dat gewicht na het staken van de behandeling grotendeels terugkeert. Het gaat in de bestudeerde context om een langdurige behandeling, niet om een tijdelijke kuur.

Bekende bijwerkingen

De meest gemelde bijwerkingen zijn maag-darmklachten: misselijkheid, diarree, braken en obstipatie. Die treden vooral op bij het ophogen van de dosis en zijn in de studies meestal mild tot matig, maar ze zijn ook een veelvoorkomende reden om te stoppen.

In de Europese productinformatie staan verder onder meer waarschuwingen over galblaasaandoeningen, alvleesklierontsteking, uitdroging bij aanhoudend braken of diarree en een verhoogd risico op hypoglykemie wanneer het middel wordt gecombineerd met insuline of sulfonylureumderivaten. Ook wordt geadviseerd rekening te houden met de invloed van een tragere maaglediging op de opname van andere medicijnen.

Omdat tirzepatide relatief kort op de markt is, blijft de bijwerkingenbewaking lopen. Nieuwe signalen worden door het geneesmiddelenbewakingscomité PRAC van het EMA beoordeeld en kunnen tot aanpassing van de bijsluiter leiden. Dat mechanisme is een van de wezenlijke verschillen met niet-geregistreerde stoffen: daar is geen productinformatie, geen meldsysteem en geen partij die de vergunning kan verliezen.

Wat nog niet vaststaat

Tirzepatide is goedgekeurd, maar goedgekeurd betekent niet dat alle vragen beantwoord zijn. Een aantal punten staat expliciet open.

De ervaring met langdurig gebruik is nog beperkt. De stof is sinds 2022 in Europa op de markt, en dat is kort voor een middel dat in de bestudeerde toepassing jarenlang wordt gebruikt. Effecten die zich pas na vele jaren manifesteren, kunnen per definitie nog niet in beeld zijn.

Verder is er aandacht voor de samenstelling van het verloren gewicht. Bij snelle gewichtsafname gaat naast vetmassa ook vetvrije massa verloren, waaronder spierweefsel. Hoe groot dat aandeel is, wat het op langere termijn betekent en in hoeverre voeding en krachttraining dat compenseren, is een actief onderzoeksterrein zonder afgerond antwoord.

Ten slotte is er de vraag wat er na het stoppen gebeurt, niet alleen met het gewicht maar ook met de metabole winst. Dat is relevant omdat een deel van de mensen om praktische redenen stopt: bijwerkingen, kosten of het aflopen van vergoeding. Die realiteit hoort bij de afweging, en het is precies het soort afweging dat in een spreekkamer thuishoort.

Juridische status in Nederland

Tirzepatide is een UR-geneesmiddel. Een arts moet het voorschrijven en een apotheek of apotheekhoudende huisarts moet het afleveren. Iedere andere route is in strijd met de Geneesmiddelenwet.

Dat verbod raakt ook de handel in poeders. Een flesje dat als “tirzepatide, uitsluitend voor onderzoeksdoeleinden” wordt verkocht, valt niet buiten de wet doordat er een disclaimer op staat. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd beoordeelt een aanbod op de objectieve bestemming ervan. Als een site tegelijkertijd injectiemateriaal, doseerhulpmiddelen en categorieën als “afvallen” aanbiedt, is duidelijk waar het product voor bedoeld is en gelden de regels voor geneesmiddelen. Een uitgebreide uitleg staat op onze pagina over de wetgeving rond peptiden.

Eli Lilly heeft publiekelijk gesteld dat partijen die zijn moleculen buiten de reguliere keten aan consumenten verkopen daarmee de wet overtreden, en heeft aanbieders bij toezichthouders gemeld.

Er bestaan wel legale online-apotheken. Die tonen het Europese logo voor legaal online geneesmiddelenaanbod, dat doorklikt naar een nationaal register waarin de aanbieder terug te vinden moet zijn, en ze leveren uitsluitend op recept.

Waarom “tirzepatide poeder” iets anders is dan Mounjaro

De naam op het etiket zegt niets over de inhoud van het flesje. Bij een geregistreerd geneesmiddel is de hele keten geregeld: productie volgens GMP-normen, vrijgifte per batch, serialisatie van elke verpakking, gecontroleerde bewaartemperatuur en een aansprakelijke vergunninghouder.

Bij een poeder van een webshop is niets daarvan aan de orde. Er is geen batchvrijgifte, geen onafhankelijke controle op zuiverheid en gehalte, geen steriliteitsgarantie en geen partij die aanspreekbaar is als er iets misgaat. Onderzoeksprogramma Pointer Checkt liet begin 2026 vijf in Nederland gekochte peptideproducten testen door het Leids Universitair Medisch Centrum. Alle vijf bleken overgedoseerd, in één geval tot veertien keer de bestelde hoeveelheid, en drie bevatten onbekende verontreinigingen.

Dat vervalsing binnen deze productgroep geen theorie is, blijkt ook uit de waarschuwingen rond semaglutide: het EMA meldde in oktober 2023 vervalste Ozempic-pennen bij groothandels in de EU en het Verenigd Koninkrijk, en de Wereldgezondheidsorganisatie gaf in juni 2024 een wereldwijde waarschuwing uit over vervalste batches. Meer over wat er in de praktijk misgaat, staat op onze pagina over de risico’s van online gekochte peptiden.

Het legale pad

Voor mensen met diabetes type 2 of met obesitas loopt de route via de huisarts of internist. Die beoordeelt of behandeling met een GLP-1- of GIP/GLP-1-middel zinvol is, welk product past, of er contra-indicaties zijn, hoe bijwerkingen worden gevolgd en of vergoeding aan de orde is. Vergoedingsvoorwaarden wijzigen regelmatig en hangen af van de individuele situatie.

Bij dat gesprek hoort ook de vraag of medicamenteuze behandeling überhaupt de aangewezen stap is. Dat is een medische afweging, geen keuze die op basis van online informatie te maken valt.

Tirzepatide in verhouding tot de rest

Binnen deze groep stoffen bestaat een duidelijke rangorde in bewijs en status. Semaglutide en tirzepatide zijn geregistreerd, beoordeeld en op recept verkrijgbaar. Retatrutide, dat op drie receptoren aangrijpt, zit nog in klinisch onderzoek en is nergens ter wereld goedgekeurd.

Dat onderscheid verdwijnt op het moment dat alle drie naast elkaar op dezelfde webshop staan. Een overzicht van de stoffen die we beschrijven staat op onze peptidenpagina.